Hình ảnh những nàng Geisha xinh đẹp hay những cô gái Nhật trong những trang phục Kimono hay Yukata truyền thống uyển chuyển điệu đà đi trên đường phố đã trở thành một biểu tượng khó phai của nước Nhật. Để hoàn thiện những trang phục đó, các cô gái đã sử dụng rất nhiều các vật dụng truyền thống đi kèm như ô Wagasa, quạt giấy Sensu, dép Geta…và một vật dụng không thể thiếu nữa đó là trâm cài tóc Kanzashi. Những chiếc trâm cài cầu kỳ,tinh xảo, vừa có tác dụng cố định tóc và tăng lên vẻ đẹp cho các cô gái.
Lịch sử hình thành và phát triển của trâm cài Kanzashi:
Thời kỳ Jomon (14.000 TCN – 400 TCN): Chiếc trâm cài được cho là đã bắt đầu xuất hiện từ thời kỳ Jomon. Khi ấy Kanzashi được xem là một vật mang ma thuật mạnh mẽ để bảo vệ con người khỏi những linh hồn xấu. Chính vì thế, nó được tạo hình thành một chiếc gậy mỏng để mọi người có thể dễ dàng mang theo bên mình hoặc cài trên tóc. Lúc bấy giờ, chiếc trâm này được gọi là “Kamiyashi”, được hiểu là “một cây gậy được cài vào tóc”. Hiện tại, cách đọc được biến tấu, trở thành “Kanzashi” và mang ý nghĩa là một vật trang sức.
Thời kỳ Heian (794 – 1185): Nhật Bản quyết định hủy bỏ mối quan hệ giao hảo với Trung Quốc. Điều đó khiến cho giai đoạn này của nước Nhật có những nét phong tục đặc trưng riêng, không bị ảnh hưởng bởi văn hóa của nước láng giềng. Một trong số đó là mái tóc, phụ nữ Nhật không còn búi tóc mà để tóc xõa dài ra phía sau lưng, gọi là “Taregami”. Người ta tin rằng phụ nữ càng đẹp tóc càng dài, những mái tóc chạm đất được xem là biểu tượng của cái đẹp lúc bấy giờ, trung bình chiều dài mái tóc phụ nữ Nhật lúc bấy giờ là 7 mét. Do đó, trâm cài trong giai đoạn này có thể nói là gần như bị suy thoái, thuật ngữ “Kanzashi” bắt đầu được sử dụng chung cho bất kỳ vật trang trí tóc nào, bao gồm lược và kẹp tóc.
Những phụ nữ có thân phận cao quý và địa vị xã hội cao vẫn giữ thói quen để tóc dài, còn những phụ nữ bình thường sẽ búi tóc lên theo kiểu “Sagegami” hoặc “Kagawa ” để tránh bất tiện khi làm công việc thường ngày. Theo đó, trâm cài cũng phát triển trở lại và hoàn toàn được xem là một vật trang trí tóc chứ không còn là “lá bùa” diệt trừ ma quỷ như ban đầu nữa.
Thời kỳ Edo (1603 – 1868): Đây là giai đoạn phồn thịnh nhất trong lịch sử phát triển của trâm cài. Giai đoạn đầu của thời kỳ này xuất hiện các loại trâm lấy vẻ đẹp của hoa làm chủ đề thiết kế chính, gọi là “Tsumami kanzashi”. Người ta uốn vải thành từng cánh hoa rồi ghép chúng lại để tạo ra những đóa hoa rực rỡ đầy sắc màu.
Đến giữa thời kỳ Edo, phong cách búi tóc trở nên đa dạng hơn dẫn đến các thiết kế của trâm cài cũng biến hóa muôn màu muôn vẻ. Các nghệ nhân bắt đầu áp dụng kỹ thuật sơn mài, khảm xà cừ, điêu khắc… để tạo nên sự mới lạ cho chiếc trâm. Có thể nói lúc bấy giờ, trâm cài là một món trang sức không thể thiếu đối với phụ nữ, bất kể là tầng lớp địa vị ra sao.
Thời kỳ Minh Trị (1868 – 1912) cho đến nay: Với sự du nhập của văn hoá phương Tây, kiểu tóc của phụ nữ Nhật đã thay đổi phù hợp với xu thế mới. Do đó, trâm cài chỉ được sử dụng bởi các Geisha, Maiko, Sumo, cô dâu khi diện trang phục truyền thống... Tuy nhiên, Kanzashi với thiết kế đơn giản hơn vẫn có thể được sử dụng với các kiểu tóc hàng ngày như một phụ kiện.
Để phân biệt giữa Maiko và các Geisha trưởng thành và cao cấp thì một số phụ kiện đi kèm trang phục Kimono sẽ được phân biệt rõ ràng, trong đó có trâm cài Kanzashi. Bởi theo thông lệ thì các Kanzashi mà Maiko sử dụng thường sặc sỡ và có kiểu dáng rực rỡ trẻ trung hơn với những Kanzashi cài trên mái tóc Geisha. Đặc biệt là thật dễ dàng để nhận ra một Maiko nếu họ sử dụng loại Hana Kanzashi là hình dáng của các bông hoa được khắc họa theo mỗi tháng trong năm hoặc mang những ý nghĩa, thông điệp khác nhau.
Tháng 1 - Thiết kế của Kanzashi tháng Giêng thường có chủ đề “Năm mới tốt lành của Nhật Bản”. Kanzashi thường lấy ý tưởng từ những loài hoa sặc sỡ sắc màu, Shochikubai là một lựa chọn phổ biến, là sự kết hợp của hoa thông, cây mơ, hoa cúc, hay hình ảnh cây tre với sức sống mãnh liệt.
Tháng 2 - Các mẫu thiết kế Kanzashi chủ yếu tập trung vào việc đón chào không khí mùa xuân và sự kiện tình yêu lớn nhất trong năm - ngày lễ tình nhân. Vì vậy, màu hồng, đỏ sẽ là gam màu phổ biến được ưa chuộng. Trong tháng hai, hoa mơ trắng, hồng và đỏ thắm sẽ là lựa chọn phù hợp.
Tháng 3 - Theo quan niệm của người Nhật, tháng ba tượng trưng cho sự hạnh phúc của mỗi người. Bởi lẽ đó, Kanzashi lấy ý tưởng của các loài hoa thủy tiên, hoa mẫu đơn và hoa cải vàng.
Tháng 4 - Đây là thời điểm mà hoa anh đào nở rộ đẹp nhất trong năm, chính vì vậy, cài Kanzashi vào tháng tư chủ yếu sẽ là những bông hoa anh đào hồng với đủ các khung màu và kiểu dáng khác nhau.
Tháng 5 - Thường là màu xanh lam hoặc màu hồng. Hoa diên vĩ biểu thị độ cao của mùa xuân trong khi hoa tử đằng là loài hoa thường gắn liền với cung đình.
Tháng 6 - Những lá liễu xanh kéo theo những chiếc lá cẩm chướng hồng, hoa cẩm tú cầu. Liễu là hình ảnh truyền thống gắn liền với Geisha.
Tháng 7 - Là thời điểm mà các lễ hội mùa hè diễn ra sôi động và nhộn nhịp nhất trong năm. Theo đó, Kanzashi cũng không thể bỏ qua những biểu tượng của mùa hè như chiếc quạt cầm tay, hình ảnh những chú chuồn chuồn nước đính kèm những cánh hoa sắc màu.
Tháng 8: các trâm cài hình Rau muống lớn hoặc cỏ lau. Cỏ lau xuất hiện như một đám gai hình sao. Maiko cao cấp đeo cánh bạc có mặt lưng màu trắng và Maiko cấp dưới đeo cánh hoa bạc có mặt lưng màu hồng.
Trâm cài hình rau muống
Tháng 9:Hoa cát cánh Nhật Bản. Tông màu tím truyền thống gắn liền với mùa thu.
Tháng 10: trâm cài hình Hoa cúc – quốc hoa của Nhật Bản. Chúng rất được yêu thích ở Nhật Bản và là biểu tượng của Hoàng gia. Maiko cao cấp sẽ đeo một bông hoa lớn trong khi Maiko cấp dưới sẽ đeo một chùm hoa nhỏ. Các màu tiêu biểu bao gồm hồng, trắng, đỏ, vàng và tím.
Tháng 11 - Những chiếc lá phong với gam màu từ xanh lá cho tới nâu đỏ sẽ là ý tưởng chủ đạo chính cho những chiếc trâm cài đầu vào tháng mười một này.
Tháng 12 - Biểu tượng của Kanzashi vào tháng cuối năm này sẽ là những chú mèo may mắn hay hình hoa gạo
Các loại trâm cài tóc Kanzashi khác ở Nhật Bản:
Tama Kanzashi: Được hiểu là chiếc trâm cài Kanzashi gồm phần thân (có thể là một thân hoặc hai thân), đính kèm là những hạt ngọc tròn, được làm từ bởi hổ phách, ngọc lưu ly, ngọc thạch, mai rùa, ngà voi, kính nhựa. nhỏ và sắc màu. Là kiểu dáng đơn giản và thịnh hành nhất trong thời Edo và Meiji, được sử dụng chủ yếu để cài tóc cho cô dâu, tóc búi hình bầu dục hoặc dành cho phụ nữ đã kết hôn.
Trâm đính quả cầu đỏ thường được cài trong những tháng 10 đến tháng 5, trong khi quả cầu xanh lục thì sử dụng trong tháng 7 đến 9.
Tama kanzashi
Kanoko Dome: Kanoko nghĩa là màu nâu vàng, Dome nghĩa là cái kẹp. Được hiểu là cái trâm màu nâu vàng, với hình dáng của những chiếc quạt cầm tay, được sáng tạo trên nhiều chất liệu và hình dáng, kích thước khác nhau. Phổ biến nhất là trâm gồm hai chân, với những chiếc quạt được gắn ở phần đầu, đính kèm với hạt ngọc trai và thường được làm bằng chất liệu sơn mài và có tông màu trầm. Loại trâm này thường được dành cho các bà, các mẹ vì nó thường được sử dụng trong những dịp lễ trang trọng.
Kushi Kanzashi: Được hiểu là chiếc trâm Kanzashi có hình dạng giống như những chiếc lược chải tóc dành cho các thiếu nữ ngày xưa, Kushi Kanzashi thời xưa chủ yếu được làm bằng mai rùa hoặc gỗ với những hoa văn và họa tiết trang trí thành hình vòng cung của chiếc trâm. Ngày nay, Kushi Kanzashi chủ yếu được làm bằng sơn mài với gam màu trắng, đen và đỏ là nổi bật nhất, điểm xuyết là những bông hoa được mạ vàng tinh tế.
Bira-bira Kanza: Bira-bira có nghĩa là phấp phới. Được hiểu là chiếc trâm cài phấp phới. Bởi chúng thường được gắn phần họa tiết dài và thậm chí còn được làm bằng kim loại hoặc gắn thêm những chiếc chuông nhỏ để phát ra những âm thanh “rung rinh” trước gió. Ngày nay, chúng được thiết kế với nhiều kiểu dáng và kích thước, màu sắc độc đáo hơn và thường được sử dụng với những bộ Kimono sặc sỡ, trẻ trung.
Ogi Kanzashi: Chiếc trâm được gọi là kiểu dáng công chúa, thường được làm bằng kim loại với hình chiếc quạt, có thể phát ra âm thanh trong lúc di chuyển, thường được các Maiko đeo trên tóc ngay trên ngôi đền.
Chất liệu làm nên chiếc trâm cài tóc Kanzashi:
Kanzashi thường được làm bằng nhiều chất liệu như gỗ, vàng, bạc, ngà voi hoặc lụa. Hiện nay, người ta bắt đầu làm Kanzashi từ nhựa. Để khiến trâm cài thêm bắt mắt, rất nhiều vật liệu hiếm được đính thêm như san hô, đá Agate, ngọc bích và pha lê.
Trải qua hàng nghìn năm hình thành và phát triển, trâm cài Kanzashi vẫn được các cô gái Nhật ưa chuộng bởi vẻ đẹp của sự trau chuốt cầu kỳ và tỉ mỉ của nó. Dù hiện tại, phụ nữ Nhật hầu như đều theo phong cách phương Tây nhưng trong những dịp lễ lớn quan trọng của cuộc đời, Kanzashi vẫn đóng một vai trò không nhỏ giúp họ phát huy vẻ rạng rỡ và xinh đẹp. Để bắt kịp xu hướng và phù hợp với thời đại, các nghệ nhân sản xuất trâm cài Kanzashi đã chế tạo ra rất nhiều mẫu mã với nhiều chất liệu cao cấp và kiểu dáng bắt mắt. Một chiếc trâm cài chắc chắn là một món quà cho người thân không thể bỏ qua khi ghé thăm Nhật Bản.
