Nói tới văn hoá truyền thống Nhật Bản không thể không nhắc tới Geisha cũng như Bushido (Võ Sĩ Đạo), hai loại hình văn hoá độc đáo chỉ nước Nhật mới có. Geisha - Họ hiện thân của nền văn hóa Nhật Bản, góp một phần không nhỏ vào việc bảo tồn văn hóa và tái hiện lịch sử qua những áng văn thơ, trà đạo, những điệu múa cổ điển và những bài hát truyền thống.  Nói đến Geisha chúng ta lạc sâu vào một thế giới nơi mọi cảm xúc bị cấm đoán, không có những nụ cười sảng khoái, tự nhiên, không một giọt nước mắt được rơi, ở đó chỉ có một lớp mặt nạ đắp bằng một lớp phấn trắng dày. Mọi tâm trạng yêu thương, buồn chán, tức giận, vui vẻ chỉ được thể hiện duy nhất qua vết cắn trên cổ tay áo Kimono của chính họ mà thôi. Chính những sự che dấu khắc nghiệt này đã làm nên nét cuốn hút đầy bí ẩn của một Geisha.

1. Geisha là gì và những ai?

Geisha gọi theo ngôn ngữ Kansai là Geiko hoặc Geiki (nghệ sĩ) đây là những cô gái được đào tạo khả năng múa, hát, chơi nhạc cụ truyền thống, đặc biệt là cách nói chuyện và dẫn dắt câu chuyện trong các buổi tiệc của giới thượng lưu. Họ rất ít xuất hiện ngoài phố và không bao giờ sử dụng các phương tiện công cộng.
              Geisha tại Nhật Bản xuất hiện từ rất lâu và thời kỳ Edo được xem là thời kỳ thịnh vượng nhất của nghề nghiệp này. Geisha là những cô gái trang điểm bằng một lớp phấn dày, môi được đánh son đỏ tươi, mắt kẻ bằng chì đen và đỏ, họ mặc Kimono, không lấy chồng và làm việc cho các người bảo trợ. Công việc chính của các Geisha là mua vui cho khách bằng việc hát, múa, kể chuyện, nói chuyện hay cả những hành động khiêu gợi, nhưng họ tuyệt đối không phải là các cô gái bán dâm theo đúng nghĩa. 

           Các kỹ năng cơ bản của một Geisha

  Trà đạo: Bao gồm các nghi lễ pha trà, rót trà, kiến thức về trà sự.

 Hoa đạo: Nghệ thuật cắm hoa.

Đàn: Thông thường các Geisha sẽ sử dụng đàn Shamisen hay Samisen, Koto.

Ca: Các bài hát dài (Nagauta) hoặc ngắn (Kouta).

Vũ: Múa truyền thống Nhật Bản: Đây là một trong số những kiến thức bắt buộc khi muốn trở thành một kỹ nghệ. Mọi sự di chuyển, múa hát….đều trên đôi guốc gỗ mộc cao hơn 20cm.Các điệu múa truyền thống như Nihon buyo, Tsurukame, Fujimusume, Sakura …

 Nghệ thuật nói chuyện : Những Geisha cao cấp trau dồi rất nhiều về kiến thức ứng xử, thơ ca, hội họa bởi ngoài ngoài thể hiện những nghệ thuật truyền thống Nhật Bản cho người xem, họ còn phải biết nắm bắt tâm lý và lắng nghe những tâm sự của khách. 

 

2. Nguồn gốc của văn hóa Geisha

Tiền thân của Geisha là những người phụ nữ làm việc trong các đền thờ. Họ phục vụ trà và bánh. Lâu dần thì có thêm cả rượu và các món đồ ăn khác. Sau dần phục vụ thêm cả các kỹ năng khác như múa, đàn, hát …Geisha ra đời cách đây hơn 300 năm vào thời kỳ Edo.

Một yếu tố nữa tác động đến sự hình thành của văn hóa Geisha. Đó là tinh thần Võ sĩ đạo, những con người thuộc tầng lớp cao quý yêu thích những gì đẹp đẽ, hưởng thụ các loại hình văn hóa nghệ thuật. Chính văn hoá Bushido đã góp phần đưa tới sự ra đời văn hoá Geisha. Ta biết Võ Sĩ Đạo là một hệ thống luân lý đạo đức hoàn mỹ – một bộ giới luật bất thành văn mà người võ sĩ (Samurai) phải tuân theo: ngay thẳng, quang minh chính đại, cao thượng, nghĩa hiệp,... Là tầng lớp quý tộc Nhật, các samurai sống rất có văn hoá, lấy thi ca, nhã nhạc, thư pháp làm trò giải trí. Từ đó có thể suy ra họ ưa được hưởng sự phục vụ từ phía nữ giới dưới hình thức văn hoá lành mạnh hợp với tâm hồn võ sĩ, chứ không phải hình thức phục vụ tình dục nhơ nhớp.

Kyoto là khu vực phát triển nghề Geisha mạnh mẽ nhất từ xưa đến nay. Gion và Pontocho sở hữu khu phố Geisha lớn nhất xứ sở mặt trời mọc.

3. Ngoại hình của Geisha

Khi ngắm nhìn các nàng Geisha, ta dễ dàng nhận ra họ bởi ngoại hình,lối trang điểm, trang phục và kiểu tóc đặc trưng.

Trang phục

Các Geisha thường chỉ mặc trang phục được may bằng tay. Vì muốn gìn giữ bản sắc văn hóa đặc trưng của quốc gia, các Geisha luôn mặc Kimono cả khi hát, múa, đánh đàn và trò chuyện. Cũng nhờ những nguyên tắc khắt khe trong quá trình trở thành một Geisha và quá trình sinh hoạt đời sống của Geisha mà Văn hóa Nhật Bản cũng nhờ thế mà được lưu truyền từ nhiều thời kì mặc dù trải qua nhiều biến cố. 

Tùy thuộc vào các mùa trong năm mà Geisha sẽ chọn Kimono với họa tiết phù hợp. Đối với những Geisha trẻ, họ thường chọn áo với hoa văn sặc sỡ, nhiều màu.  Geisha tập sự mặc bộ Kimono có nhiều màu sắc với nơ lưng (Obi) rất to. Còn ngược lại, các Geisha khi đã có tuổi, người ta ưu tiên những kiểu trang nhã, màu sắc nhu mì.

Màu sắc, hoa văn và kiểu Kimono cũng phụ thuộc vào mùa trong năm và sự kiện mà Geisha tham dự. Vào mùa đông, bên ngoài áo Kimono, Geisha có thể khoác một chiếc áo choàng có chiều dài khoảng bằng 3/4 so với Kimono, áo choàng này được lót bằng lớp vải lụa có hoa văn vẽ bằng tay. Áo Kimono có trần thêm vải lót sẽ được mặc khi thời tiết lạnh hơn, còn áo không trần được mặc vào mùa hè. Để may một chiếc Kimono có thể cần đến 2 hoặc 3 năm do phải thêu và vẽ lên vải.

 

Khi ra ngoài, Geisha đi dép có đế phẳng Zori, còn khi ở nhà chỉ đi Tabi (tất chân có sẻ ngón màu trắng). Vào lúc thời tiết khắc nghiệt, Geisha sẽ đi một đôi guốc bằng gỗ, được gọi là Geta. Maiko thường đi đôi guốc gỗ được sơn màu đen, gọi là Okobo

Cách trang điểm

Các Geisha xuất hiện với lớp trang điểm khá dày. Đây cũng chính là nét đặc sắc, có phần nổi bật đối với những ai hành nghề này. Các Geisha thường trang điểm theo phong cách truyền thống, được tiến hành theo những bước sau:

Đầu tiên, sử dụng loại dầu có tên là Bintsuke-abura xoa đều lên da. Tiếp đó, họ sẽ lấy một chiếc chổi tre trộn đều một loại phấn trắng đặc biệt với nước và thoa lên mặt, cổ, ngực, sau gáy và hai tay và để lại hai hoặc ba vùng tối (vùng có dạng hình chữ "W" hoặc "V") bên trái gáy, để làm nhấn mạnh vùng gợi dục truyền thống, và có chừa lại một đường viền không đánh xung quanh chân tóc, đường này tạo nên cảm giác "mặt nạ" của khuôn mặt sau khi trang điểm. Phần duy nhất không phủ Oshiroi lên chính là phần gáy. Phần gáy không được thoa phấn lên được gọi là "Eri-ashi", giúp tạo ấn tượng về một chiếc cổ dài thanh tú. Bởi theo quan điểm của người Nhật phần gáy là phần gợi cảm nhất của người phụ nữ nên trang phục Kimono thường thiết kế kéo ngược ra sau hình chữ V. Lớp trang điểm sau đó sẽ được lau sạch vào ban đêm bằng cách sử dụng dầu hòa tan.

Tiếp đó, người ta sẽ sử dụng một loại than kẻ viền mắt và lông mày thật đậm. Geisha thường  kết hợp màu đỏ để làm nổi bật phần mắt. 

Cuối cùng, dùng loại chổi nhỏ và một loại phấn để tạo nên cặp môi nhỏ xíu và đỏ mọng. Người ta sử dụng một cây cọ nhỏ để tô đôi môi. Màu đỏ để tô lấy từ một ống nhỏ, màu có thể tan trong nước. Đường kết tinh sau đó được cho thêm vào để đôi môi được bóng hơn.

Những Geisha tập sự ( Maiko) sẽ được người chị Geisha từng trải hướng dẫn cho cách thức trang điểm truyền thống. Sau khi đã thành thạo, họ sẽ tự mình thực hiện công đoạn phức tạp này để hành nghề Geisha.

 

Kiểu tóc

Mái tóc cực kỳ quý giá đối với các Geisha. Họ gìn giữ tóc bằng nhiều cách kể cả khi ngủ cũng như sử dụng gối chuyên dụng để tránh hư tóc. kiểu tóc truyền thống Shimada - một dạng của kiểu tóc Chignon mà đa số Geisha thực thụ sử dụng. Thông thường có 4 kiểu búi tóc  Shimada chính được nhiều Geisha sử dụng:

• Taka shimada - kiểu búi cao: Dành cho những người trẻ, chưa kết hôn.

• Tsubushi shimada - kiểu búi thấp hơn: Dành cho những Geisha đã có tuổi.

  

• Uiwata - búi tóc và quấn một miếng vải màu họa tiết bông

• Kiểu búi chia múi : tương tự như quả đào dành cho các Maiko (người thực tập để trở thành Geisha)

 

Các kiểu tóc được trang điểm cầu kỳ với lược và trâm. Vào thế kỷ 17 và thời kỳ sau cải cách Minh Trị, những chiếc lược khá to và dễ thấy, nói chung là với phụ nữ thuộc tầng lớp càng cao thì kiểu dáng lược càng lộng lẫy hơn. Sau thời kỳ cải cách Minh Trị và đến giai đoạn hiện đại, những chiếc lược nhỏ hơn và ít lộ liễu hơn đã trở nên thông dụng hơn.

Để tránh gây hư hại cho tóc, các Geisha chỉ được phép chải gội tóc hai tuần một lần. Kiểu tóc của Geisha đòi hỏi người tạo kiểu vấn và chải rất kỳ công.Trước đây, các Geisha đã được huấn luyện việc ngủ không dùng gối mà chỉ kê gáy lên một cái kệ nhỏ (Takamakura), để họ có thể giữ cho kiểu tóc của mình được hoàn hảo sau giấc ngủ. Để rèn luyện thói quen này, những người hướng dẫn của họ rắc gạo quanh cái kê gáy. Nếu trong khi ngủ, đầu của Geisha lăn khỏi kệ, những hạt gạo sẽ dính vào tóc và mặt họ.

                     

    Hình ảnh một Geisha đang ngủ trên kệ Takamakura

4. Quá trình trở thành một Geisha xinh đẹp.

Một cô gái muốn trở thành một Geisha thì bước đầu tiên phải được gia nhập “Okiya” – Nơi đào tạo các Geisha do một phụ nữ cai quản – được gọi là “Okami” hay “Okasan” (có nghĩa là mẹ). Quá trình trở thành một Geisha cũng lâu dài như trở thành một bác sĩ, cần phải mất khoảng 6 năm để dạy các kĩ năng về âm nhạc, hội họa, ca kịch, cách tiếp chuyện...Xuyên suốt quá trình đào tạo này, thậm chí khi đã trở thành Geisha, các cô gái đều sống ở Okiya. Các Geisha sẽ chịu sự quản lý về nghề nghiệp, phải đóng một phần thu nhập để duy trì Okiya và hỗ trợ những người chưa trở thành Geisha bao gồm Geisha tập sự, người đã nghỉ hưu và người giúp việc.

Geisha học nghệ thuật tại “Kaburenjo” – trường học dành riêng cho việc đào tạo Geisha. Ngôi trường này cũng là nhà hát nơi Geisha biểu diễn các buổi diễn công khai hiếm hoi của mình. Trong quá trình học tại đây, Geisha sẽ được đào tạo cách chơi “Shamisen” – một loại nhạc cụ có 3 dây thường được dùng trong các buổi biểu diễn và các loại nhạc cụ khác như đàn Koto, sáo, trống nhỏ, Shimedaiko, Fue..         Ngoài ra, họ được dạy cách pha trà đạo, cách cắm hoa, thư pháp để có thể trở thành người phụ nữ toàn diện. Bên cạnh nghệ thuật, Geisha còn được dạy cách nói năng, phát âm, các giọng nói địa phương, cách đi lại khi mặc Kimono. Khi gặp khách thì phải chào ai trước tiên, ăn nói xưng hô với từng người như thế nào. Làm sao để khích lệ những người đàn ông nhút nhát, thuyết phục những người nóng giận hay ca ngợi những người ngạo mạn.

Các Geisha tập sự sẽ tìm cho mình một “người chị” để có thể học hỏi kinh nghiệm. “Người chị” này sẽ giúp các Geisha thực tập bằng cách mang họ theo, Geisha thực tập sẽ quan sát, học tập trực tiếp, xây dựng các mối quan hệ trước khi trở thành Geisha chính thức.

Buổi lễ đánh dấu sự chuyển đổi từ Geisha tập sự được gọi là Eriage, có nghĩa là "thay đổi của cổ áo." Tại thời điểm này, cổ áo thực tập màu đỏ sẽ được thay bằng khuôn mẫu cổ áo màu trắng - biểu tượng của Geisha. Bây giờ các Geisha chính thức bước chân vào con đường  phục vụ nghệ thuật.

Công việc chính của Geisha là tiếp khách, tất cả các kĩ năng của họ sẽ được sử dụng tối đa để có thể làm vui lòng các vị khách. Công việc của Geisha gắn liền với các cuộc họp, các buổi hội nghị, thương lượng, các cuộc vui. Một người đàn ông dẫn theo một Geisha để thể hiện sự giàu có, văn hóa của bản thân.

Trong khi làm việc Geisha không bao giờ ăn, họ luôn luôn phục vụ với thái độ niềm nở khiến khách hàng cảm thấy mình được chào đón nồng nhiệt. Họ luôn biết cách tạo dựng bầu không khí trong các cuộc vui và luôn luôn để mắt tới việc rót đầy chén rượu. Họ phục vụ ca hát, múa khi có yêu cầu.

Ở Nhật Bản, Geisha tập trung chủ yếu ở quận Hanamachi giữa Tokyo và Kyoto, nơi đây có các quán trà, nhà hàng và các trung tâm giải trí. Khi khách hàng muốn một Geisha phục vụ, họ có thể gọi cho “Okasan” từ trung tâm Geisha và sẽ được sắp xếp các Geisha phù hợp với yêu cầu.

 

5. Sự khác nhau giữa Maiko và Geisha:

 

Đặc điểm	Maiko	Geisha
Kiểu tóc	Để kiểu tóc nhất định tùy thuộc vào giai đoạn trong nghề, được quấn bằng tóc thật và cài trâm rực rỡ, không trang điểm chân tóc.	Được tạo kiểu tóc thoải mái theo sở thích, thường sử dụng tóc giả, có trang điểm chân tóc.
Phụ kiện cho tóc	Đeo những phụ kiện tóc cầu kỳ và rực rỡ như trâm, lược lớn, thay đổi theo mùa.	Đeo trâm và lược nhỏ gọn, đơn giản hơn.
Trang điểm	Lông mày tô màu đỏ hoặc hồng, viền mắt đỏ hoặc đen. Năm đầu chỉ môi dưới được tô màu đỏ, từ năm thứ hai được tô cả hai môi. Maiko thường trang điểm hằng ngày và đậm.	Lông mày tô màu đỏ, viền mắt tô màu đen. Cả hai môi đều có màu đỏ tươi. Geisha trang điểm nhẹ nhàng hơn để thể hiện sự trưởng thành.
Kimono	Mặc Kimono có màu sắc rực rỡ, thay đổi theo mùa, tay áo dài.	Mặc Kimono ít hoa văn, màu sắc trang nhã, tay áo ngắn để thể hiện sự trưởng thành.
Obi	Dài 6-7m, thông gần xuống đến mắt cá chân.	Ngắn hơn, mỏng hơn và được thắt thành hình vuông.
Cổ áo	Có màu đỏ, vàng hoặc trắng với hoa văn trang trí, vị trí thấp hơn gáy.	Hoàn toàn màu trắng, vị trí cao hơn phần gáy.
Guốc/dép	Đi guốc gỗ cao tên là “Okobo” và phân biệt được giai đoạn thực tập. Quai đỏ – Maiko mới vào nghề, quai vàng – Maiko sắp hoàn thành kì thực tập. Vào mùa hè, Okobo của Maiko màu đen.	Geisha đi dép có đế phẳng (Zori) khi ra ngoài, còn ở nhà chỉ đi tất chân có sẻ ngón màu trắng (Tabi). Vào lúc thời tiết khắc nghiệt, Geisha sẽ đi một đôi guốc bằng gỗ (Geta) thấp hơn Okobo.

   

                Cô gái Geisha và Maiko

  Geisha đã hình thành phát triển và tồn tại từ hàng trăm năm và tiếp tục là những người giữ gìn phát huy các giá trị tốt đẹp của nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc của đất nước Nhật Bản. Cuộc đời của họ vinh quang rực rỡ được yêu mến kính trọng nhưng cũng chịu nhiều tủi hờn đắng cay. Nhưng với niềm đam mê và khát khao cống hiến vì nghệ thuật ngày nay vẫn không ít cô gái muốn được học tập và theo đuổi loại hình nghệ thuật đặc sắc này. Được ngắm nhìn các cô gái Geisha và Maiko dạo phố trở thành may mắn của mọi người.