Origami là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc của đất nước Nhật Bản. Vượt qua giới hạn của nó, gấp giấy Origami đã trở thành một nét văn hoá của người dân nơi đây. Nhắc đến Origami, người ta nghĩ ngay đến xứ sở Mặt trời mọc. Ngày nay, không chỉ người dân Nhật yêu thích môn nghệ thuật này mà trên khắp thế giới, gấp giấy Origami rất được ưa chuộng bởi sự cầu kì, tỉ mỉ, giúp giải tỏa những căng thẳng mệt mỏi. Những người gấp giấy tập trung cao đồ vào mẫu vật của mình và đạt đến sự tinh xảo.

1. Origami là gì?

Cái tên Origami vốn được ghép ghép từ hai từ: "Ori" là "gấp" hay "xếp" và "Kami" là "giấy". Từ này chỉ được sử dụng từ năm 1880. Trước đó, người Nhật thường dùng chữ Orikata.

Theo các nhà sử học, nghệ thuật xếp giấy bắt nguồn từ Trung Quốc khoảng thế kỷ thứ I, II và được du nhập vào Nhật Bản từ khoảng thế kỷ thứ VI khi công nghệ sản xuất giấy ở Trung Quốc du nhập vào Nhật. Nghệ thuật gấp giấy được người Nhật sáng tạo và cải biến độc đáo. Vào triều đại Muromachi 1392-1573 những sản phẩm của nghệ thuật gấp giấy đã được dùng để phục vụ lễ nghi.

Vì nguyên liệu chính là giấy nên người Nhật đã áp dụng và biến đổi nhiều phương pháp chế tạo  nguyên liệu chế tạo giấy, hình thành hẳn một nền văn hóa giấy với vật liệu giấy phong phú, chất lượng cao (gấp mở nhiều lần không rách, mềm, bền và đẹp… Đó chính là loại giấy mà người Nhật vẫn tự hào có một không hai trên thế giới với cái tên “Washi”. Chính từ đó, nghệ thuật xếp giấy độc đáo Origami của Nhật Bản ra đời.

Các mẫu giấy Origami mới đầu chỉ đơn giản là các hình quạt, máy bay, con thuyền,.. nhưng trải qua nhiều giai đoạn, các mẫu gấp giấy mới ra đời ngày càng đa dạng và tỉ mỉ hơn trước.

Mẫu búp bê được gấp tỉ mỉ công phu tượng trưng cho nền văn hóa Nhật. Với việc dùng giấy origami đặc biệt được trang trí tuyệt vời được sử dụng cho bộ kimono và giấy crepe màu đen đậm được sử dụng cho tóc.

Mẫu Origami được biết đến nhiều nhất chính là con hạc - một biểu tượng của hòa bình. Sau câu chuyện về bé gái Nhật Sasaki Sadako năm 1955, hình ảnh hạc giấy trở thành một biểu tượng của hoà bình.. Hình ảnh con hạc còn gắn với niềm tin gấp được 1000 con hạc ước mơ sẽ trở thành hiện thực của người Nhật Bản.

2. Các nguyên tắc khi gấp giấy Origami

Nét đặc biệt của nghệ thuật Origami là ở chỗ người gấp chỉ sử dụng duy nhất một tờ giấy, mà không hề sử dụng thêm keo hay hồ dán. Điều này đồng nghĩa với việc, mỗi người gấp phải thật sự khéo léo và tỉ mẩn. Họ có thể sáng tạo ra nhiều cách gấp để tạo nên nhiều mẫu vật đa dạng.

Hầu hết các mẫu gấp phức tạp đều dựa trên những mẫu cơ bản sau đó được sáng tạo thêm. Bốn mẫu cơ bản trong gấp giấy gồm có: gấp diều, gấp cá, gấp chim và gấp ếch. Gấp động vật và hình khối đa diện là lựa chọn phổ biến của rất nhiều người để rồi từ đó thiên biến vạn hóa ra rất nhiều hình mẫu. Dựa trên những bản hướng dẫn chi tiết mà mỗi người lại có thể thay đổi cách gấp theo sở thích của riêng mình.

Người chơi nghệ thuật Origami còn phải tuân thủ quy tắc: Thuần khiết (Pureland), tức là khi gấp một mẫu vật, chỉ được chọn đúng một loại Origami. Người chơi không được phép kết hợp các loại Origami khác nhau khi gấp một mẫu vật. Vi phạm quy tắc này tức là chúng ta đã bước ra ngoài ranh giới nghệ thuật xếp giấy Origami.

3. Các loại hình gấp giấy Origami:

Origami ghép (Modular Origami): là một loại Origami truyền thống. mỗi mẫu vật sẽ được gấp nhiều bản giống nhau, sau đó các bản này được ghép lại thành một mẫu vật lớn có cấu tạo phức tạp hơn. Ở kiểu gấp này, người gấp giấy không cần tân thủ theo một quy tắc trong gấp giấy là chỉ chỉ dụng một mẫu giấy duy nhất. tuy nhiên họ phải sử dụng quy tắc không dùng hồ dán hay băng keo. Thay vào đó, họ được sử dụng một vết cắt nhỏ để ghép các mẫu vật nhỏ thành một khối lớn hơn.

Origami cử động (Action Origami): là loại Origami tạo ra có thể cử động được dưới sự điều khiển của con người. .  Khi hoàn thiện sử tác động từ người tại các điểm nhất định trên mẫu để tạo các chuyển động đập cánh hoặc bật nhảy. Origami động, xuất hiện lần đầu trong hình chim hạc bay truyền thống của Nhật. Chẳng hạn như con chim có thể bay, con ếch có thể vồ mồi khi người chơi ấn vào đằng sau sản phẩm đó

Gấp ướt: Gấp ướt là một kĩ thuật gấp giấy Origami để tạo các hình có được cong thay vì các góc gấp thẳng và bề mặt phẳng. Giấy được nhúng ướt sẽ có thể tại hình một các dễ dàng, tạo hình cuối cùng sẽ giữ nguyên hình dáng đó khi khô đi. Cách xếp giấp này thường được sử dụng để tạo ra các mô hình động vật nhìn sinh động và tự nhiên.

Origami thuần khiết: Origami Thuần khiết bổ sung thêm một số luật bên cạnh các luật xếp giấy truyền thống: chỉ những được gấp đơn giản được sử dụng, tất các các nếp gấp phải thẳng. Loại hình Origami này được phát triển bởi John Smith vào những năm 1970 để giúp những người gấp thiếu kinh nghiệm và những người có kĩ năng vận động hạn chế. Một số nhà thiết kế rất thích tính thử thách trong việc tạo ra các mẫu hình gấp sáng tạo từ những giới hạn nghiêm khắc của loại hình Origami này.

Origami hoa văn trang trí nổi: Loại origami này là một trong những hình thức được ưa thích và phổ biến gần đây. Bề mặt giấy được sử dụng trong loại origami này mịn và thường được gấp thành những họa tiết nổi đòi hỏi sự tỉ mỉ cao độ để tạo ra những hình dạng phong phú và bắt mắt.

Kirigami: Là kiểu gấp giấy nghệ thuật, giấy sẽ được gấp lại trước, sau đó dùng kéo cắt hoặc dao rọc giấy để tạo hình dáng nghệ thuật khác nhau. Các sản phẩm kirigami thường có tính đối xứng, loại hình này thường dùng để cắt hoa trang trí.

Kirigami là một cụm từ sử dụng trong tiếng Nhật để chỉ việc cắt giấy. Cắt dán giấy được sử dụng trong Origami truyền thống nhưng trở nên không cần thiết và không được ưa chuộng trong Origami hiện đại. Các nhà thiết kế Origami hiện đại không công nhận một tác phẩm Origami nếu có cắt dán trong quá trình xếp giấy và sử dụng cụm từ Kirigami để chỉ các tác phẩm này.

4. Ý nghĩa nghệ thuật gấp giấy Origami:

Origami trở thành biểu tượng của văn hóa Nhật Bản chúng còn có tác dụng tích cực trong đời sống văn hóa, con người.

Loại nghệ thuật này không còn là trò chơi chỉ dành cho trẻ con mà còn là thú vui của người lớn. Việc sáng tạo các mẫu origami còn liên quan tới hình học và được một số nơi trên thế giới đưa môn nghệ thuật này trở thành môn học. Như dạy trẻ em mẫu giáo gấp giấy giúp trẻ hình thành tư duy sáng tạo, logic ngay từ khi còn nhỏ. Mặc khác, nhờ điều kiện cần sự tỉ mỉ và tính cẩn thận của bộ môn này mà origami còn có tác dụng chữa bệnh mất ngủ hay giảm stress.

Origami rèn luyện đức tính kiên trì:

Để có thể hoàn thành một tác phẩm Origami, điều cần đầu tiên chính là kiên trì. Việc gấp giấy không hề đơn giản đặc biệt là với những sản phẩm cầu kỳ, rèn luyện cho người gấp sự nhẫn nại, kiên nhẫn trong quá trình gấp. Có lẽ vì lý do đó mà ngay từ trong giáo dục mẫu giáo, trẻ em Nhật Bản đã được hướng dẫn học gấp giấy từng chút một. Hơn nữa nó kích thích khả năng sáng tạo và tư duy, nên việc đưa môn nghệ thuật này vào trường học đã được Nhật Bản lựa chọn.

Origami còn là phương pháp giáo dục vô cùng hiệu quả giúp trẻ phát triển tốt về tư duy cũng như khả năng sáng tạo của mình. Việc gấp giấy giúp trẻ phát triển khả năng nhận biết các dạng hình học trừu tượng, giúp phát triển sự tính toán, logic của bản thân một cách hiệu quả nhất.

Origami giúp cân bằng tâm lý:

Nghệ thuật gấp giấy là môn nghệ thuật nhẹ nhàng, có tác dụng làm êm dịu thần kinh, cân bằng trí não và giảm thiểu căng thẳng trong cuộc sống. Nhiều bác sĩ và chuyên gia vật lý trị liệu đã dùng Origami như một liệu pháp bổ ích vật lý và tinh thần.

Nghệ thuật gấp giấy giúp phát triển tư duy hình học

Nghệ thuật gấp giấy Origami giúp con người phát triển tốt tư duy hình học. Có rất nhiều nghệ nhân Origami sáng tác được những tác phẩm có độ khó và mang theo hình mẫu phức tạp.

Phương pháp gấp giấy Origami được người dân Nhật Bản vô cùng tự hào, đây cũng là nét đặc trưng khiến hàng triệu khách du lịch tìm đến khám phá hằng năm và mua chúng làm quà cho người thân bạn bè của mình.

Origami cũng như nhiều từ tiếng Nhật khác như Sake, Sushi, Kimono… đã vượt qua phạm vi lãnh thổ và được quốc tế hóa để khi nhắc đến ai cũng hiểu đó là một đặc trưng của văn hóa Nhật, không lẫn vào đâu được. Nghệ thuật xếp giấy đã mang lại niềm say mê cho biết bao nhiêu người trên toàn thế giới. Tên gọi giản dị Origami như một sự tưởng nhớ đến cái nôi Nhật Bản – nơi hình thành và phát triển một môn nghệ thuật độc đáo.